Kosova kararı

Yazar	: Dr.İsmail Kemal
Yorum Sayısı	: 0
Okunma	: 362
Tarih	: 29 Temmuz 2010 16:57

    Kosova’nın tek yanlı bağımsızlık ilanı konusunda Uluslararası Adalet Divanı’nın aldığı karar yoğun tartışmalara neden oluyor. Karardan memnun olanlar var. Sert eleştiri yapanlar var. Herkes kararı kendi çıkarlarına ve bakış açısına göre değerlendiriyor. Çıkarları ve düşünceleri Kosova’nın bağımsızlığından yana olanlar karardan memnun.  Olmayanlar kararı eleştiriyor. Bu tartışmada herkes ilkeleri ve hukuku esas aldığını öne sürüyor. Halbuki tartışmanın temelinde hukuk değil siyaset var.

    Karar tavsiye nitelikli. Uluslararası Adalet Divanı’na başvuru Sırbistan tarafından yapılmıştı. Bu anlamda Sırbistan ve onu destekleyen ülkeler yenilgi aldı. Kosova’nın bağımsızlığı pekişti. Halen Kosova’yı 69 ülke tanıyor. Uluslararası Adalet Divanı kararı sonrasında bu rakamın artması bekleniyor. Demek ki, karar Kosova açısından önemli. Ancak, bu kararın benzeri durumlara emsal teşkil edeceği görüşü abartılı. Bu konularda esas olan hukuk değil, başta büyük güçlerin çıkarları olmak üzere, tek tek devletlerin çıkarları ve sempatileridir.

    Yeni kurulan bir devletin tanınması diğer devletlere bağlıdır. 1945’te BM’nin kurulması ile yeni devletlerin meşru olup olmadığına karar verme yetkisi Güvenlik Konseyi’ne de tanındı. Güvenlik Konseyi’nin onaylama veya onaylamama kararı alması, büyük güçlerin ortak görüşte olmasına bağlı. Kosova konusunda büyük güçler arasında görüş birliği yoktu. Bu nedenle Güvenlik Konseyi’nden onaylama kararı çıkmadı. Ama,   yasaklama kararı da çıkmadı. UAD kararında belirtildiği gibi Kosova’nın bağımsızlığını yasadışı ilan eden bir Güvenlik Konseyi kararı yok. ABD buna izin vermez. Bu durumda tek tek devletlerin tanıması ön plana çıkıyor. Her devlet istediği devleti tanır, istemediğini tanımaz. Bu tamamen siyasi bir karardır.

    Uluslararası Adalet Divanı, Kosova’nın bağımsızlık ilanının uluslararası hukuku çiğnemediğine karar verdi ama kararda Kosova devletinin uluslararası hukuk açısından meşru olduğu belirtilmedi. Buradaki ince farka dikkat etmek gerek. Uluslararası Adalet Divanı Başkanı Hisashi Owada, “Uluslararası hukukta devlet ilanını yasaklayan bir hüküm yok” diyerek kararı izah etti. Mahkeme, “bağımsızlık ilanı uluslararası hukuka aykırı değil” dedi ama Kosova’ya uluslararası meşruiyet vermeyi, onu tanıyan ve tanıyacak devletlere bıraktı. Mahkeme, BM Şartı’nda yer alan ulusların kendi kaderini tayin hakkı ile devletlerin toprak bütünlüğünün korunması ilkeleri arasındaki gerginliğe el atmamayı tercih etti.

    69 devletin Kosova’yı tanımış olması önemli bir rakam. Bu rakamın artması ile Kosova’nın devletler ailesi içindeki yeri güçlenecek. Bir grup devlet onu tanımayacak. İsrail’i de tanımayan devletler var. BM üyeliği için Güvenlik Konseyi’nin Genel Kurula tavsiyesi gerekli. Rusya ve Çin böyle bir tavsiyeyi engelleyecek.

    Bu karar, benzeri durumlar için örnek teşkil eder mi? Halen BM üyesi 192 devlet var. Bu devletlerin üzerinde anlaştığı az sayıdaki konudan biri devletlerin toprak bütünlüğünün korunması ilkesidir. 1945 sonrasında kurulan uluslararası sistemde, var olan sınırların korunması esas alındı. Kendi kaderini tayin hakkı ilkesi çerçevesinde sömürgelere bir defalığına bağımsızlık hakkı tanındı. Bağımsızlık kazanan sömürgelerin sınırlarının değiştirilemeyeceği ilkesi (uti possidetis) uygulamada. Bölünme tarafların rızası ile mümkün. Uluslararası sistemde sadece federal devletlerin bölünmesine izin verildi. Bangladeş’in Pakistan’dan, Eritre’nin Etiopya’dan ayrılması özel konjonktüre bağlı istisnalar. ABD, Kosova için de “özel bir durum” diyor. BM üyesi tanınmış devletlerin sınırları, ya o devletin rızası, ya büyük güçlerin çıkarları, ya da özel uluslararası konjonktür sözkonusu olduğunda değişir. Bu olaylar enderdir.

    Kosova benzeri durumlar, Uluslararası Adalet Divanı kararı sonrasında da, tek tek ele alınacak. Hukuk değil, çıkarlar temelinde tavır belirlenecek. Hukuk siyaseti izleyecek.

54321

© 2005-2010 Tüm Hakları Saklıdır
RSS Kaynağı | Yazar Girişi